Ustawa o efektywności energetycznej nie nakłada jednego obowiązku na wszystkich uczestników rynku. Inne zadania przypisuje jednostkom sektora publicznego, inne sprzedawcom energii i paliw, a jeszcze inne dużym przedsiębiorcom. Reguluje oszczędności energii finalnej, badanie przedsiębiorstwa oraz świadectwa efektywności energetycznej, czyli białe certyfikaty. Dla firmy najważniejsze jest ustalenie własnego statusu, zużycia i terminu ostatniego badania. Trzeba przy tym oddzielić obowiązujące przepisy od rozwiązań, które zawiera projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw, oznaczony jako UC77.
Artykuł obejmuje stan prawny na dzień 25 września 2026 roku.
Co reguluje ustawa o efektywności energetycznej?
Ustawa o efektywności energetycznej określa zadania jednostek sektora publicznego w zakresie efektywności energetycznej, zasady realizacji obowiązku uzyskania oszczędności energii oraz zasady przeprowadzania audytu energetycznego przedsiębiorstwa. Centralny rejestr oszczędności energii finalnej prowadzony jest na podstawie odrębnych przepisów tej ustawy i służy agregowaniu oszczędności ze środków alternatywnych. Punktem odniesienia jest ustawa z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej, której tekst jednolity ogłosiło Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w Dz.U. z 2025 r. poz. 711 ze zm.
Efektywność energetyczna oznacza stosunek uzyskanego efektu użytkowego, na przykład pracy urządzenia, oświetlenia lub komfortu cieplnego, do ilości zużytej energii. Oszczędność energii to natomiast różnica między zużyciem przed realizacją przedsięwzięcia i po jego zakończeniu, po uwzględnieniu znormalizowanych warunków wpływających na wynik. Nowelizacja obowiązująca od 22 maja 2021 r. wyznaczyła krajowy cel 5580 tys. toe oszczędności energii finalnej na lata 2021–2030, a 1 stycznia 2022 r. uruchomiono CROEF do agregowania rezultatów środków alternatywnych.
Ustawy nie należy mylić z przepisami o charakterystyce energetycznej budynków ani z ustawą Prawo energetyczne. Każdy z tych aktów reguluje inny obszar, a system świadectw efektywności energetycznej dotyczy przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej, nie parametrów świadectwa budynku.
Sam zakres regulacji nie przesądza jeszcze, czy konkretny obowiązek obejmuje daną organizację. Decydują jej rola, status i sposób uczestnictwa w rynku energii.
Kogo dotyczy ustawa o efektywności energetycznej?
Ustawa dotyczy przede wszystkim jednostek sektora publicznego, podmiotów zobowiązanych do uzyskania oszczędności energii oraz dużych przedsiębiorców objętych cyklicznym audytem energetycznym. Osobną grupą są podmioty realizujące przedsięwzięcia, dla których można ubiegać się o świadectwa efektywności energetycznej.
Cztery grupy adresatów można uporządkować następująco:
- jednostki sektora publicznego stosują środki służące poprawie efektywności energetycznej i informują o podjętych działaniach;
- podmioty zobowiązane realizują obowiązek w zakresie krajowego celu oszczędności energii finalnej;
- duzi przedsiębiorcy przeprowadzają badanie energetyczne co 4 lata, o ile nie korzystają z ustawowego wyłączenia;
- realizatorzy przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej mogą ubiegać się o świadectwa efektywności energetycznej po spełnieniu warunków dotyczących inwestycji, obliczeń i wniosku.
Ten sam podmiot może występować w kilku rolach. Duże przedsiębiorstwo objęte badaniem może równocześnie realizować inwestycję w systemie świadectw efektywności energetycznej. Udział gospodarstw domowych w programie poprawy efektywności energetycznej nie tworzy natomiast obowiązku właściwego dla przedsiębiorcy.
Jakie podmioty sektora publicznego obejmuje ustawa?
Ustawa obejmuje jednostki sektora publicznego wskazane przez odesłanie do art. 4 Prawa zamówień publicznych, w tym organy administracji i jednostki samorządu terytorialnego. Podmioty te stosują co najmniej jeden ze środków służących poprawie efektywności energetycznej i informują o nim na stronie internetowej albo w inny zwyczajowo przyjęty sposób.
Do rozpoznawalnych kategorii należą:
- organy administracji publicznej;
- jednostki samorządu terytorialnego, takie jak gminy, powiaty i województwa;
- związki jednostek samorządu terytorialnego;
- inne osoby prawne i jednostki organizacyjne, o ile spełniają przesłanki określone w aktualnym art. 4 Prawa zamówień publicznych.
Katalog środków z art. 6 ust. 2 obejmuje realizację i finansowanie przedsięwzięcia służącego poprawie efektywności energetycznej, nabycie albo wymianę urządzenia, instalacji lub pojazdu o niskim zużyciu energii, termomodernizację, wdrożenie EMAS oraz przedsięwzięcia niskoemisyjne. Umowa o poprawę efektywności energetycznej może być sposobem realizacji tych zadań, ale nie stanowi osobnej pozycji tego katalogu.
Działania można finansować ze środków własnych, programów poświęconych wspieraniu termomodernizacji lub budżetów jednostek samorządu terytorialnego. Źródłem mogą być też środki Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz pomocy udzielanej przez państwa członkowskie Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, zgodnie z zasadami konkretnego programu.
Zadania publiczne są tylko jednym filarem regulacji. Drugi tworzy system zobowiązujący określonych uczestników rynku do uzyskania oszczędności energii finalnej.
Które podmioty są zobowiązane do uzyskania oszczędności energii?
Podmiotami zobowiązanymi są wskazani w art. 10 sprzedawcy energii i paliw, wybrani odbiorcy giełdowi, domy maklerskie oraz podmioty paliwowe wprowadzające paliwa ciekłe do obrotu. Obowiązek krajowego celu oszczędności energii finalnej realizuje się przez świadectwa efektywności energetycznej, środki alternatywne, przedsięwzięcia służące poprawie efektywności energetycznej albo opłatę zastępczą. Zrealizowanie programu bezzwrotnych dofinansowań może współfinansować działania u odbiorców końcowych; oficjalne obwieszczenie w sprawie wykazu programów i instrumentów finansowych wskazuje właściwe mechanizmy.
Katalog obejmuje 6 kategorii:
- przedsiębiorstwo energetyczne wykonujące działalność w zakresie wytwarzania lub obrotu energią elektryczną, ciepłem albo gazem ziemnym i sprzedające te nośniki odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- odbiorca końcowy będący członkiem giełdy lub rynku regulowanego, zawierający transakcje we własnym imieniu;
- odbiorca końcowy będący członkiem giełdowej izby rozrachunkowej, dla wskazanych transakcji pozagiełdowych;
- odbiorca końcowy sprowadzający gaz ziemny i zużywający go na własny użytek na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
- towarowy dom maklerski lub dom maklerski, działający na zlecenie odbiorcy końcowego;
- podmiot paliwowy wprowadzający paliwa ciekłe do obrotu.
Obowiązek nie dotyczy między innymi sprzedawcy ciepła, gdy łączna moc zamówiona przez odbiorców nie przekracza 5 MW w danym roku. Uiszczenie opłaty zastępczej następuje na rachunek Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, a prawami majątkowymi obraca się na Towarowej Giełdzie Energii. Prawo energetyczne reguluje szersze zasady funkcjonowania rynku, natomiast ta ustawa skupia się na oszczędnościach i środkach alternatywnych.
Obowiązek oszczędnościowy dotyczy uczestników systemu, natomiast obowiązek badania opiera się obecnie na wielkości przedsiębiorcy.
Które przedsiębiorstwa muszą wykonywać audyt energetyczny?
Audyt energetyczny co 4 lata wykonuje przedsiębiorca inny niż mikro-, mały lub średni przedsiębiorca w rozumieniu Prawa przedsiębiorców, chyba że korzysta z ustawowego wyłączenia dla właściwego systemu zarządzania. W obecnym stanie prawnym decyduje status dużego przedsiębiorcy, a nie średnie roczne zużycie energii ani próg 10 TJ.
Znaczenie mają trzy przypadki:
- duży przedsiębiorca przeprowadza badanie lub zleca je niezależnemu podmiotowi;
- przedsiębiorca z wdrożonym systemem zarządzania energią albo EMAS korzysta z wyłączenia, jeżeli wykonano badanie spełniające wymagania ustawy; EMAS wynika z unijnego rozporządzenia w sprawie dobrowolnego udziału organizacji w systemie ekozarządzania i audytu;
- mikro-, mały lub średni przedsiębiorca nie ma obecnie obowiązku cyklicznego badania wyłącznie na podstawie art. 36 tej ustawy.
Status firmy w rozumieniu ustawy – Prawo przedsiębiorców wymaga sprawdzenia zatrudnienia, danych finansowych oraz relacji z podmiotami partnerskimi i powiązanymi. Liczą się też data poprzedniego badania i dane o nośnikach energii.
Stan prawny a projekt: progi 10 TJ i 85 TJ przewiduje projekt UC77. Na 25 września 2026 roku nie są one przesłanką ustawową.
Jakie obowiązki nakłada ustawa o efektywności energetycznej?
Ustawa nakłada zależnie od podmiotu obowiązek stosowania środków służących poprawie efektywności energetycznej, uzyskiwania oszczędności, wykonywania badań oraz raportowania lub przechowywania dokumentacji. Każde działanie w zakresie efektywności energetycznej trzeba przypisać do właściwego adresata, przepisu, terminu i organu.
Proces zgodności można uporządkować w pięciu krokach:
- Ustal status organizacji i rolę, w jakiej występuje wobec ustawy.
- Zbierz dane o zużyciu energii elektrycznej, ciepła, gazu, paliw i innych nośników.
- Wykonaj właściwe badanie albo zastosuj środki służące poprawie efektywności energetycznej odpowiednie dla podmiotu.
- Zgłoś wykonanie obowiązku i rezultat przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej właściwemu organowi w ustawowym terminie.
- Przechowuj dokumentację umożliwiającą potwierdzenie zakresu, obliczeń i osiągniętych rezultatów.
Badanie całego przedsiębiorstwa nie jest tym samym dokumentem co opracowanie dołączane do wniosku o wydanie świadectwa efektywności energetycznej. Pierwsze obejmuje organizację, drugie dokumentuje konkretne przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej i jego efekt.
Duży przedsiębiorca powtarza badanie co 4 lata i zawiadamia Prezesa URE w ciągu 30 dni, nie później niż do 31 grudnia roku wykonania obowiązku. Dołącza informację o możliwych oszczędnościach.
Na czym polega audyt energetyczny przedsiębiorstwa?
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa analizuje aktualne dane o zużyciu, obejmuje co najmniej 90% całkowitego zużycia energii i wskazuje przedsięwzięcia wraz z potencjalnymi oszczędnościami. Obejmuje budynki lub zespoły budynków, instalacje przemysłowe i transport oraz — o ile jest to możliwe — opiera ocenę na analizie kosztowej cyklu życia.
Badanie:
- obejmuje dane aktualne, reprezentatywne, mierzone i możliwe do zidentyfikowania;
- analizuje budynki oraz ich instalacje i sposób użytkowania;
- ocenia instalacje przemysłowe wraz z zapotrzebowaniem na energię i moc;
- uwzględnia transport należący do zakresu całkowitego zużycia przedsiębiorstwa;
- wyznacza przedsięwzięcia oraz potencjalne oszczędności energii z uwzględnieniem kosztów w cyklu życia.
Badanie wykonuje niezależny podmiot z odpowiednią wiedzą i doświadczeniem albo ekspert przedsiębiorcy niezaangażowany bezpośrednio w analizowaną działalność. Dane przechowuje się do celów kontrolnych przez 5 lat.
Centrum Analiz Energetycznych łączy analizę zużycia i wskaźnik energochłonności z oceną stanu technicznego. Pozwala to porównać rozwiązania służące poprawie efektywności energetycznej i wybrać wariant z niskimi kosztami eksploatacji, dopasowany do warunków przedsiębiorstwa.
Badanie przygotowuje podstawę decyzji inwestycyjnej, lecz nie oznacza automatycznie wydania świadectwa efektywności energetycznej.
Jak działają świadectwa efektywności energetycznej, czyli białe certyfikaty?
Świadectwo efektywności energetycznej, nazywane białym certyfikatem, potwierdza planowaną oszczędność energii finalnej z kwalifikowanego przedsięwzięcia i tworzy zbywalne prawa majątkowe po zapisaniu w rejestrze. Wydanie świadectwa efektywności energetycznej następuje na wniosek podmiotu planującego przedsięwzięcie służące poprawie efektywności energetycznej.
Proces obejmuje cztery etapy:
- Przeprowadzenie audytu efektywności energetycznej i obliczenie planowanego efektu.
- Złożenie wniosku o wydanie świadectwa efektywności energetycznej do Prezesa URE przed rozpoczęciem przedsięwzięcia, z uwzględnieniem ustawowych wyjątków.
- Zrealizowanie inwestycji zgodnie z zakresem objętym dokumentacją.
- Rozliczenie efektu i wykonanie wymaganych czynności potwierdzających osiągnięte oszczędności.
System świadectw efektywności energetycznej obejmuje katalog przedsięwzięć służących poprawie efektywności energetycznej urządzeń, instalacji i procesów. Według informacji Ministerstwa Klimatu i Środowiska uzyskanie praw majątkowych wymaga oszczędności co najmniej 10 toe rocznie, przy czym 1 toe odpowiada 11,63 MWh. Wydanie świadectwa efektywności energetycznej zależy także od kwalifikacji przedsięwzięcia i dokumentacji wymaganej przez URE.
Świadectwa efektywności energetycznej nie są świadectwami charakterystyki energetycznej budynku: pierwsze potwierdzają efekt przedsięwzięcia, a drugie opisują zapotrzebowanie budynku na energię.
System świadectw efektywności energetycznej ma zostać zmieniony w celu dostosowania polskiego porządku prawnego do dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej. Nowe progi są nadal projektowane.
Co obecnie obowiązuje, a co przewiduje nowelizacja ustawy?
Obecnie audyt co 4 lata dotyczy dużych przedsiębiorców, natomiast projekt UC77 przewiduje progi zużycia 10 TJ dla audytu i 85 TJ dla certyfikowanego systemu zarządzania energią. Pełna nazwa dokumentu brzmi: projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw. Ma on wdrożyć dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1791 w sprawie efektywności energetycznej. Projekt UC77 pozostaje w wykazie prac Rady Ministrów. Oficjalna karta nadal wskazuje planowane przyjęcie przez RM w III kwartale 2026 r., ale na 25 września 2026 roku projekt nie został przyjęty przez Radę Ministrów i nie obowiązuje. Progi 10 TJ i 85 TJ nie są warunkiem ustawowym.
| Kryterium | Stan obowiązujący 25.09.2026 | Projekt UC77 | Co powinna sprawdzić firma |
|---|---|---|---|
| Status prawny | Obowiązuje ustawa z 20 maja 2016 r. o efektywności energetycznej | Projekt ustawy o zmianie ustawy o efektywności energetycznej oraz niektórych innych ustaw | Aktualny etap prac w RCL, Sejmie i ELI |
| Adresaci audytu | Duzi przedsiębiorcy | Firmy ze średnim zużyciem ponad 10 TJ, czyli ok. 2,78 GWh rocznie | Status przedsiębiorcy i średnie zużycie ze wszystkich nośników |
| Okres odniesienia | Audyt co 4 lata | Średnie roczne zużycie z 3 poprzednich lat | Kompletność i porównywalność danych pomiarowych |
| System zarządzania energią | Może stanowić podstawę wyłączenia po spełnieniu warunków ustawy | Obowiązkowy certyfikowany system powyżej 85 TJ, czyli ok. 23,61 GWh | Poziom zużycia i posiadany system zarządzania |
| Pozostałe zmiany | Obecny system świadectw efektywności energetycznej i CROEF | Cyfryzacja, zmiany centralnego rejestru, certyfikacja zawodów związanych z efektywnością i nowe raportowanie | Zakres przyszłych obowiązków właściwy dla działalności |
Projekt przewiduje rozwiązania systemowe wspierające osiągnięcie krajowego celu oszczędności energii finalnej oraz podcelu dotyczącego ubóstwa energetycznego. Zakłada też działania wobec ubóstwa energetycznego, ograniczanie zużycia energii finalnej przez instytucje publiczne o 1,9% rocznie względem 2021 r., zasadę „efektywność energetyczna przede wszystkim”, rozwój środków alternatywnych i nowe raportowanie centrów danych. Wymogi Parlamentu Europejskiego i Rady mają być realizowane przez monitorowanie oszczędności energii finalnej, uporządkowanie wykazu środków alternatywnych oraz określenie ich udziału w osiąganiu celu.
Firmy mogą już teraz porządkować bilanse zużycia i historię pomiarów. Do czasu wejścia nowelizacji punktem odniesienia pozostaje Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ogłaszające tekst jednolity, a nie sama karta projektu. Zakres rozwiązań przewidzianych w UC77 może jeszcze ulec zmianie. Do czasu wejścia nowelizacji punktem odniesienia pozostaje Obwieszczenie Marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej ogłaszające tekst jednolity, a nie sama karta projektu.
Projektowane progi mogą w przyszłości objąć część MŚP. Obecna odpowiedź na pytanie o powszechność obowiązku pozostaje jednak przecząca.
Czy każda firma musi przeprowadzić audyt energetyczny?
Nie, obecnie ustawowy audyt energetyczny przedsiębiorstwa co 4 lata dotyczy dużych przedsiębiorców, a MŚP nie mają tego obowiązku wyłącznie z tytułu ustawy o efektywności energetycznej. Firma powinna jednak uwzględnić przedsiębiorstwa partnerskie i powiązane, posiadane systemy zarządzania oraz datę poprzedniego badania. Dobrowolna analiza w dziedzinie efektywności energetycznej może ujawnić potencjał oszczędności i przygotować inwestycję.
Przed podjęciem decyzji sprawdź pięć obszarów.
- Sprawdź status MŚP na podstawie zatrudnienia, danych finansowych i właściwych definicji.
- Sprawdź relacje kapitałowe i organizacyjne z przedsiębiorstwami partnerskimi oraz powiązanymi.
- Sprawdź poprzednie badanie i termin kolejnego czteroletniego cyklu.
- Sprawdź system ISO 50001 lub EMAS oraz to, czy wykonana w jego ramach analiza spełnia wymagania ustawy.
- Sprawdź aktualny status UC77 i średnie roczne zużycie energii, jeżeli firma może wejść w projektowane progi.
Konsultacja z Centrum Analiz Energetycznych pomaga uporządkować dane potrzebne do analizy i ocenić działania techniczne. Nie zastępuje indywidualnej opinii prawnej, lecz pozwala oprzeć decyzję na pomiarach i rzeczywistym profilu zużycia.
Prawidłowa identyfikacja roli, statusu i zużycia energii pozwala ustalić obowiązki w zakresie efektywności energetycznej oraz zaplanować adekwatne badanie i działania poprawy efektywności energetycznej.
